علوم و معارف امام عليه السّلام خداى متعال به امام هادى عليه السّلام ، شرح صدر عطا كرد ، و قلب مقدّسش را گسترده ساخت ، تا اسرار حقايق و مسائل مشكلى بدون هيچ تحصيل و كوششى ، به روى او بازشد ، بطورى كه مردم از معارف گستردهء آن بزرگوار سخنها مىگفتند ، زيرا كسى در برابر انبوه سرمايه‌هاى علمى آن حضرت كه شامل تمام انواع علوم ؛ از حديث ، فقه ، فلسفه و كلام و ساير علوم ، همتاى او نبود . تمام دانشمندان و فقها بر اين عقيده بودند كه در مسائل پيچيده و مشكل احكام شريعت اسلامى بايد به نظر مقدّس او مراجعه كنند ، و عجيب آن كه متوكل عباسى كه خود از دشمنترين دشمنان امام عليه السّلام بود ، و از همه كس بيشتر بغض و عداوت پدران بزرگوار آن حضرت را در دل داشت ، با اين همه ، در مسائل مورد اختلاف دانشمندان زمانش به نظريهء آن حضرت مراجعه مىكرد و نظر او را بر نظر ديگران مقدم مىداشت ما در بحثهاى آينده به اين مطلب اشاره خواهيم كرد . به هر حال ، ما به صورت مختصر از بعضى علوم و معارفى كه از آن حضرت به يادگار مانده و حكمتها و سخنان دلاويزى كه دربارهء قضاياى مختلف تربيتى و اجتماعى بيان كرده ، به شرح زير سخن مىگوييم :